Stefan Korboński
ur. 2 marca 1901 r. w Praszce,
zm. 23 kwietnia 1989 r. w Waszyngtonie

patriota, ludowiec, żołnierz i polityk
Polskiego Państwa Podziemnego

Aktualności

Uroczyste otwarcie wystawy w 20. rocznicę śmierci Stefana Korbońskiego – Warszawa, 22 kwietnia 2009

Okładka albumu
Okładka albumu

Przedsłowie do albumu „Stefan Korboński 1901–1989”

Najdłuższa wojna Polaków trwała 50 lat – od 1939 do 1989 roku. Była fragmentem, być może najważniejszym i najbardziej symbolicznym, długiej konfrontacji państw demokratycznych Zachodu z totalitaryzmem niemieckim i sowieckim. Druga wojna światowa – pierwszy etap tej konfrontacji – wybuchła w następstwie sojuszu sowiecko-niemieckiego i ataku we wrześniu 1939 roku uczestników tego sojuszu na Polskę. W 1945 roku właściwymi zwycięzcami wojny stały się Stany Zjednoczone (po 1945 roku koordynujące współpracę demokracji zachodnich wobec zagrożenia sowieckiego) i Związek Sowiecki (od 1941 roku uczestnik koalicji antyniemieckiej, a po 1945 roku pretendujący do światowej dominacji hegemon i organizator antyzachodniej koalicji wojskowo-ideologicznej podbitych i skomunizowanych państw środkowoeuropejskich). Trwająca praktycznie już od 1945/1946 roku „zimna wojna” miała charakter ogólnoświatowy; zakończyła się upadkiem imperium sowieckiego w 1989 roku i rozpadem samego Związku Sowieckiego w 1991 roku. Polska znalazła się wśród głównych przegranych II wojny światowej, mimo iż przez cały okres jej trwania należała do najważniejszych państw koalicji antyniemieckiej. W okupowanej przez Niemców i Sowietów Polsce lat 1939–1945 miał miejsce fenomen podziemnego Polskiego Państwa Podziemnego, którego zbrojnym członem była kilkusettysięczna Armia Krajowa, zaś walczące poza krajem Polskie Siły Zbrojne były piątą pod względem liczebności armią aliancką. Jednak ofiara z sojuszniczej Polski na rzecz Sowietów już od końca 1943 roku stała się jednym ze zworników koalicji antyniemieckiej – tak jak pokonanie Niemiec było głównym jej celem. Zgoda na zdominowanie Polski i całej Europy Środkowej przez Sowietów stała się ceną, jaką USA i Wielka Brytania zdecydowały się zapłacić za udział Związku Sowieckiego w koalicji, choć można wątpić czy udział ten wymagał aż takiej ceny. Po 1945 roku Polacy stali się narodem podbitym i płacili olbrzymie koszty sowieckiej dominacji: cierpienia, represji, utraty elit. Ale też w każdym pokoleniu Polacy podejmowali próby sprzeciwu (1956, 1968, 1970, 1976), zwieńczone rewolucją „Solidarności” w 1980– –1981 roku i konspiracją „solidarnościową” lat 1981–1989.
Stefan Korboński, adwokat, działacz państwowy, jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego lat 1939–1945 i Polskiego Stronnictwa Ludowego lat 1945–1947, autor niezwykle poczytnych książek o polskiej konspiracji i okresie powojennym, był ważną postacią życia politycznego i państwowego Polski do 1947 roku ważnym uczestnikiem życia politycznego na emigracyjnym wygnaniu, wreszcie ważną postacią symboliczną dla środowisk konspiracji „solidarnościowej” lat 80. Dlatego też przypomnienie jego dokonań i sylwetki – żołnierza, adwokata, polityka, pisarza i publicysty – po raz pierwszy w tak obszernym monograficznym ujęciu, jest szczególnie pożądane w 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej i 20. rocznicę politycznego upadku systemu komunistycznego w Polsce i Europie Środkowej.
Stefan Korboński reprezentował pokolenie, któremu przyszło walczyć o niepodległą i demokratyczną Polskę przez całe życie, i które za tę walkę zapłaciło cenę niezwykle wysoką. Urodzony na początku ubiegłego wieku w niewielkiej Praszce, przeszedłszy piekło pierwszej wojny światowej z nadzieją patrzył na odradzające się państwo polskie, któremu zaprzysiągł służbę już jako młodzieniec. Walczył w obronie Lwowa i brał udział w trzecim powstaniu śląskim. Po ukończeniu studiów prawniczych rozpoczął błyskotliwą karierę adwokacką w Warszawie i działalność polityczną w PSL-Wyzwolenie, a później w Stronnictwie Ludowym. Ruchowi ludowemu pozostał lojalny do końca.
W okresie okupacji niemieckiej lat 1939–1944/45 był wybitnym działaczem Polskiego Państwa Podziemnego. Szefował Kierownictwu Walki Cywilnej, zorganizował i uchronił przed wsypami odrębną sieć łączności radiowej z Londynem, informując świat o zbrodniach hitlerowskich na Żydach i walce Armii Krajowej. Po upadku Powstania Warszawskiego aktywnie uczestniczył w odbudowie struktur Polskiego Państwa Podziemnego, także już pod nową okupacją – sowiecką. Po aresztowaniu przez NKWD Jana Stanisława Jankowskiego, przejął jego obowiązki Delegata Rządu RP na Kraj. Za swoją postawę, odwagę i determinację został odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W lipcu 1945 roku, już wcześniej osaczony przez NKWD, po złożeniu urzędu Delegata, włączył się aktywnie w walkę zalegalizowanego Polskiego Stronnictwa Ludowego o demokrację w komunizowanej pod dyktando Sowietów Polsce. Podobnie jak inni przywódcy ludowców zagrożony aresztowaniem w okresie ostatecznej rozprawy bezpieki z PSL, zdołał przedostać się za granicę w 1947 roku. Już w Stanach Zjednoczonych rozpoczął kolejny rozdział w swoim życiu podporządkowany dalszej walce o niepodległą Polskę – zwłaszcza jako rzecznik sojuszu narodów podporządkowanych przez ZSRR i wieloletni prezes Zgromadzenia Europejskich Narodów Ujarzmionych. Władze komunistyczne przez wiele lat inwigilowały jego rodzinę, przyjaciół i współpracowników, usiłowały także dotrzeć do samego Korbońskiego na emigracji. Po porażce tych działań, bezpieka wpisała Korbońskiego na indeks osób niepożądanych w PRL. Równocześnie Korboński walczył piórem, jako pisarz i publicysta. Jego książki m.in. W imieniu Rzeczpospolitej, W imieniu Kremla, W imieniu Polski walczącej czy Polskie Państwo Podziemne stały się bestsellerami i odegrały wielką rolę społeczną po ich publikacji w „drugim obiegu” w Polsce w latach 80. W tych wszystkich walkach zawsze towarzyszyła mu żona Zofia, miłość jego życia.
Albumem poświęconym postaci Stefana Korbońskiego Instytut Pamięci Narodowej inicjuje „rok dwóch rocznic”. Przekazane wiosną 2008 r. przez IPN władzom państwowym wstępne propozycje upamiętnienia wydarzeń lat 1939 i 1989 były symbolizowane przez hasła „Poland – First to fight” (słynny plakat z 1940 r. najtrafniej chyba oddaje polski udział w zwycięstwie aliantów) i „Zaczęło się w Polsce” (przyjęte jako oficjalne hasło obchodów państwowych w r. 2009). Bowiem rzeczywiście „zaczęło się w Polsce” dwa razy: kiedy rozpoczynające w sojuszu wojnę Niemcy i Sowiety napotkały opór Polski we wrześniu 1939 roku oraz kiedy w wyborach czerwcowych 1989 roku Polacy odrzucili system komunistyczny, otwierając ostatni decydujący rozdział „zimnej wojny”, zapoczątkowując szybki demontaż sowieckiego systemu imperialnego i zapowiadając środkowoeuropejską „jesień ludów” 1989 roku.

Janusz Kurtyka
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
 

  • Strona
  • 1
  • 2
Wstecz
Drukuj
Generuj plik PDF
Poleć stronę znajomemu